درباره این پرسشنامه
عزتنفس یعنی ارزیابی کلی که هر فرد از ارزش و اهمیت خود دارد؛ به عبارت سادهتر، میزان احساس شایستگی و پذیرش خویشتن. این مفهوم یکی از بنیادیترین مقولههای روانشناسی شخصیت است و پژوهشهای متعدد نشان دادهاند که با سلامت روان، کیفیت روابط، پایداری در برابر شکست و حتی عملکرد تحصیلی و شغلی ارتباط دارد.
پرسشنامهای که پیش روی شماست، «هرست عزت نفس کوپر اسمیت» است؛ ابزاری که نخست در دهه ۱۹۶۰ میلادی بهوسیله استنلی کوپر اسمیت طراحی شد و یکی از پرکاربردترین ابزارهای سنجش عزتنفس در جهان است. نسخه فارسی آن در کتاب «ارزشیابی شخصیت» دکتر مهدی گنجی آمده و همین نسخه مبنای این آزمون اینترنتی قرار گرفته است.
این پرسشنامه ۵۸ جمله دارد و حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه از وقت شما را میگیرد. هشت جمله از این ۵۸ جمله، «جملههای کنترل» هستند؛ یعنی برای بررسی دقت پاسخها طراحی شدهاند و در محاسبه نمره اصلی تأثیری ندارند — اما همانطور که در پرسشنامه آمده باید به آنها هم پاسخ دهید.
نکته مهم: هیچ پاسخی «غلط» یا «فاشانت» نیست. این آزمون نه هوش شما و نه مسیر زندگیتان را ارزیابی میکند؛ فقط تصویری از نگرش فعلی شما نسبت به خودتان به دست میدهد. به همین دلیل بهتر است صادقانه و بر اساس اولین برداشتی که به ذهنتان میرسد پاسخ بدهید، نه آنگونه که «دوست دارید» باشید.
راهنمای پاسخگویی
هر یک از جملههای زیر را با دقت بخوانید و در ذهنتان (یا در فرم سایت) یکی از دو گزینه «بلی» یا «خیر» را انتخاب کنید:
• اگر گزینه «بلی» یا «خیر» را انتخاب کنید:
• اگر کنید.
• اگر با وضعیت شما سازگار نیست، گزینه «خیر» را انتخاب کنید.
چند توصیه کوتاه:
- پاسخ اولی که به ذهنتان میرسد معمولاً دقیقترین پاسخ است؛ زیاد روی یک جمله توقف نکنید.
- به کل ۵۸ جمله پاسخ بدهید؛ بدون پاسخگذاشتن رها کردن جملهها، نتیجه درست نخواهد بود.
- وضعیت فعلی و عمومی زندگی خودتان را ملاک قرار دهید، نه یک اتفاق یا دوره کوتاه خاص.
- اگر قصد تکرار آزمون را دارید، برای مقایسه معنادار نتایج، چند هفته فاصله بیندازید.
گویههای پرسشنامه (۵۸ گویه)
در جدول زیر، در مقابل هر جمله یکی از دو گزینه بله یا خیر را علامت بزنید:
۱ بیشترین وقت خود را به خیالپردازی میگذرانم.
۲ از تصمیمهایی که میگیرم مطمئن هستم.
۳ والدینم معمولاً مرا تشویق میکنند که کارم را به بهترین صورت انجام دهم.
۴ آرزو دارم کسی در خانواده بر من میخندید.
۵ بهراحتی تصمیم میگیرم.
۶ از حرفهایی که میزنم پشیمان میشوم.
۷ از نظر احساسات، در حال حاضر مشکلی ندارم.
۸ والدینم معمولاً مرا تحسین میکنند.
۹ آرزو میکنم استعداد بیشتری داشتم.
۱۰ در میان همسالانم طرفدار دارم.
۱۱ در دنیای امروز، تنها راه نجات، همجهتشدن با جمع و پیشپا افتادن است.
۱۲ در ظاهر من گویی چیزی هست که دیگران از آن آزردهخاطر میشوند.
۱۳ برایم مشکل است که چیزهایی را که به من دادهاند، درست جا اندازم.
۱۴ در تصمیمگیریهای مهم زندگی درست تصمیم میگیرم.
۱۵ آرزو میکنم کاش قدر و ارزشم را بیشتر درک کرده بودم.
۱۶ مطمئنم از پس هر کار برآیی که از من ساخته باشد.
۱۷ مطمئنم میتوانم خودم تصمیمهای درستی بگیرم.
۱۸ بعضی وقتها احساس میکنم بهاندازه کافی کارآمد نیستم.
۱۹ دیگران معمولاً در تصمیمهایم به من کمک میکنند.
۲۰ معمولاً احساس خستگی میکنم، بدون آنکه علت خاصی داشته باشد.
۲۱ معمولاً احساس میکنم والدینم مرا به خودم واماندهاند.
۲۲ در کارهایی که انجام میدهم دچار خطا میشوم.
۲۳ معمولاً احساس میکنم چیزی را ندارم که اگر دیگران میدانستند، به من میخندیدند.
۲۴ والدینم معمولاً سعی میکنند در تصمیمهای من مداخله کنند.
۲۵ آرزو میکنم فرد باهوشتری بودم.
۲۶ بیشتر از دیگران عصبانی میشوم.
۲۷ معمولاً احساس میکنم بهدلیلی خالی بودن، بیانگیزهام.
۲۸ والدینم معمولاً در تصمیمهای من نقش دارند و نظر میدهند.
۲۹ آرزو میکنم کاش شخص دیگری بودم.
۳۰ از نشان دادن احساساتم در جمع نمیترسم.
۳۱ معمولاً به خاطر افکار خود خجالت میکشم.
۳۲ آرزو میکنم کاش والدینم به من اعتماد میکرد.
۳۳۳ معمولاً احساس میکنم از دیگران عقب ماندهام.
۳۴ معمولاً احساس میکنم در زندگی از هیچکس مهمتر نیستم.
۳۵ معمولاً احساس میکنم دیگران از من انتظارات معقولی دارند.
۳۶ عادت دارم حرفهایی بزنم که بعدها پشیمان میشوم.
۳۷ معمولاً احساس میکنم من ناتوانترین فرد در خانوادهام.
۳۸ معمولاً احساس میکنم مادرم آنگونه که باید مرا درک نمیکند.
۳۹ آرزو میکنم کاش خودم فرد موفقتری بودم.
۴۰ معمولاً احساس میکنم از خودم رضایت دارم.
۴۱ معمولاً احساس میکنم دیگران به من فرصت ابراز وجود نمیدهند.
۴۲ آرزو میکنم کاش خودم قویتر بودم.
۴۳ معمولاً احساس میکنم از دیگران محبوبترم.
۴۴ معمولاً احساس میکنم در زندگی کارهای خوبی انجام دادهام.
۴۵ معمولاً احساس میکنم پدرم آنگونه که باید مرا درک نمیکند.
۴۶ معمولاً احساس میکنم در موقعیتهای اجتماعی بر خودم مسلطم.
۴۷ معمولاً احساس میکنم حق ندارم نظر مخالف بدهم.
۴۸ آرزو میکنم کاش هیچوقت قضاوتهای اشتباه نمیکردم.
۴۹ معمولاً احساس میکنم والدینم از من راضیاند.
۵۰ معمولاً احساس میکنم در کارهایی که دیگران انجام میدهند، از پساس میکنم در کارهایی که دیگران انجام میدهند، از پس ۵۱ معمولاً احساس میکنم کاش یکی از رفتارهایم را تغییر میدادم.
۵۲ آرزو میکنم کاش مورد قبول و تأیید بیشتر دیگران بودم.
۵۳ معمولاً احساس میکنم به اندازه کافی در زندگی موفق نبودهام.
۵۴ معمولاً احساس میکنم بهاندازه کافی در زندگی موفقیتهای شغلی و تحصیلی نداشتهام.
۵۵ معمولاً احساس میکنم در زندگی چیزی از من سر بریده است.
۵۶ در بیشتر کارها احساس میکنم از دیگران بهتر عمل میکنم.
۵۷ معمولاً احساس میکنم از پس هر روز میتوانم برآیم.
۵۸ آرزو میکنم کاش اولین نفری بودم که از کاری احساس غرور میکند.
محاسبه نمره
پس از پاسخگویی به هر ۵۸ جمله، نمره خود را اینگونه حساب کنید: هر پاسخ همسو با جدول زیر یک امتیاز دارد و نمره کل، جمع این امتیازهاست.
جملههایی که پاسخ «بلی» به آنها یک امتیاز دارد:
۲، ۳، ۵، ۷، ۸، ۱۰، ۱۴، ۱۶، ۱۷، ۱۹، ۲۸، ۳۰، ۳۵، ۴۰، ۴۳، ۴۴، ۴۶، ۴۹، ۵۰، ۵۶، ۵۷
جملههایی که پاسخ «خیر» به آنها یک امتیاز دارد:
۱، ۴، ۶، ۹، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۵، ۱۸، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۹، ۳۱، ۳۲، ۳۳، ۳۴، ۳۶، ۳۷، ۳۸، ۳۹، ۴۱، ۴۲، ۴۲، ۴۵، ۴۷، ۴۸، ۵۲، ۵۳، ۵۴، ۵۵، ۵۸
نکته مهم درباره جملههای کنترل (دروغسنجی): جملههای ۶، ۱۳، ۲۰، ۲۷، ۳۴، ۴۱، ۴۸ و ۵۸ در واقع «جملههای کنترل» هستند و در نمره اصلی عزتنفس حساب نمیشوند؛ اگر در لیست بالا دیدید، میتوانید آنها را از محاسبه خارج کنید. این جملهها فقط برای بررسی دقت پاسخدهی به کار میروند؛ برای مثال، اگر فردی به همه آنها بهشکل نامتعارف پاسخ دهد، بهتر است نتیجه آزمون با احتیاط بیشتری تفسیر شود.
در نهایت، نمره شما عددی بین صفر۵۰ خواهد بود.
تفسیر نمره شما
نمره بهدستآمده را با جدول زیر مقایسه کنید تا نتیجه کلی آزمون مشخص شود:
۳۵ تا ۵۰ بالا تصویر کلی شما از خودتان مثبت و پذیرنده است. شما معمولاً به تواناییهایتان اعتماد دارید، تصمیمهایتان را به خودتان نسبت میدهید و در برابر انتقاد، جایگاه خود را بهراحتی از دست نمیدهید. این سطح از عزتنفس، بستری مساعد برای پیشرفت و رابطه سالم با دیگران فراهم میکند.
۲۵ تا ۳۴ متوسط ارزیابی شما از خودتان ترکیبی از نقاط قوت و تردیدهای طبیعی است. مانند بیشتر افراد، در بعضی موقعیتها به خودتان اطمینان دارید و در بعضی دیگر دچار شک و تردید میشوید. اگر این تردیدها در حوزه خاصی از زندگی (مثلاً روابط یا عملکرد) در شما مزاحم ایجاد میکند، تمرین خودپذیری، ثبت موفقیتهای کوچک روزانه و رویارویی تدریجی با موقعیتهای چالشی میتواند مؤثر باشد.
۰ تا ۲۴ پایین در این محدوده، معمولاً فرد در مقایسه با خود، بیشتر نقطهضعفها را میبیند و رضایت کمتری از خود دارد. توجه داشته باشید که این نتیجه یک برچسب نیست، بلکه تصویری از وضعیت فعلی است و عزتنفس، برخلاف تصور رایج، ویژگی ثابتی نیست و با تجربههای جدید و تمرین تغییرپذیر است. اگر احساس میکنید این وضعیت در زندگی روزمره شما اثر جدی گذاشته است، گفتوگو با یک روانشناس یا مشاور میتواند مسیر مفیدی باشد.
چند نکته پایانی برای درست خواندن نتیجه
• این نمره، وضعیت شما را در لحظه پاسخگویی نشان میدهد. خستگی، استرس مقطعی یا یک اتفاق ناخوشایند اخیر میتواند نمره را موقتاً پایین بیاورد.
• تفسیر، جایگزین مشاوره نیست: این آزمون برای خودشناسی و آگاهیبخشی طراحی شده و ابزار تشخیص بالینی محسوب نمیشود؛ تشخیص دقیق فقط در گفتوگوی حضوری با متخصص امکانپذیر است.
• عزتنفس در حوزههای مختلف (خانواده، تحصیل یا کار، روابط اجتماعی) میتواند یکسان نباشد. اگر نمرهتان متوسط یا پایین بود، سعی کنید ببینید این نگرش بیشتر در کدام حوزه زندگیتان نمود دارد؛ همین شناخت، نقطه شروع خوبی برای تغییر است.
منبع: نسخه فارسی پرسشنامه عزتنفس کوپر اسمیت، کتاب «ارزشیابی شخصیت»، دکتر مهدی گنجی.